Młoda bizneswoman widzi niezapłacony rachunek, szybko robi przelew na laptopie i z ulgą odetchnęła po udanej transakcji

Firma nie chce wystawić faktury – kiedy to zgodne z prawem, a kiedy nie

Mateusz Sobociński
Autor: Mateusz Sobociński - CEO & Red. Nacz. @ asMAX
9 min. czytania

Firma może zgodnie z prawem odmówić wystawienia faktury tylko wtedy, gdy przepisy nie nakładają na nią takiego obowiązku. W sytuacjach, w których ustawa zobowiązuje sprzedawcę do wystawienia faktury, odmowa jest nielegalna i może stanowić przestępstwo skarbowe zagrożone wysoką grzywną.

Najczęstsze, zgodne z prawem powody odmowy wystawienia faktury to:

  • niezgłoszenie żądania faktury w ustawowym terminie przez konsumenta,
  • brak wiarygodnego dowodu zakupu (np. paragonu, potwierdzenia płatności),
  • paragon bez NIP nabywcy przy transakcji B2B.

Dlaczego faktura jest tak ważna?

Dla przedsiębiorcy faktura jest podstawowym dowodem księgowym. Umożliwia rozliczenie kosztu, odliczenie VAT i bezpieczne udokumentowanie wydatku wobec urzędu skarbowego oraz kontrahentów.

Najważniejsze korzyści dla przedsiębiorcy:

  • ujęcie kosztu w ewidencji i księgach podatkowych,
  • odliczenie lub rozliczenie podatku VAT,
  • wiarygodne potwierdzenie transakcji w razie kontroli lub sporu.

Dla konsumenta faktura (lub rachunek) jest mocnym dowodem zakupu. Ułatwia reklamację, egzekwowanie gwarancji oraz dochodzenie roszczeń w sporze.

Najważniejsze korzyści dla konsumenta:

  • łatwiejsza reklamacja i serwis gwarancyjny,
  • jednoznaczne potwierdzenie ceny, daty i sprzedawcy,
  • silny dowód w ewentualnym postępowaniu sądowym.

Brak faktury utrudnia rozliczenia i może prowadzić do problemów podatkowych po stronie kupującego.

Podstawy prawne – kiedy wystawienie faktury jest obowiązkiem?

Zgodnie z przepisami o VAT, podatnik VAT ma obowiązek wystawić fakturę w szczególności w następujących sytuacjach:

  • gdy sprzedaż (towar lub usługa) jest dokonana na rzecz innego przedsiębiorcy (B2B) lub osoby prawnej,
  • gdy sprzedawca otrzymuje całość lub część zapłaty przed dostawą albo wykonaniem usługi (zaliczka, przedpłata),
  • gdy osoba prywatna (konsument) zażąda wystawienia faktury w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dokonano sprzedaży lub otrzymano zapłatę.

Fakturę należy wystawić najpóźniej do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu dostawy towaru, wykonania usługi albo otrzymania zapłaty.

W praktyce: przy sprzedaży B2B faktura jest obligatoryjna niezależnie od prośby kupującego, a przy sprzedaży konsumentowi obowiązek powstaje dopiero po jego żądaniu zgłoszonym w ustawowym terminie.

Kiedy firma może zgodnie z prawem odmówić wystawienia faktury?

Brak zgłoszenia żądania faktury (konsument)

Jeśli osoba prywatna nieprowadząca działalności nie zgłosiła żądania faktury, sprzedawca nie ma obowiązku jej wystawienia. Jeżeli konsument zgłosi żądanie po upływie 3 miesięcy od końca miesiąca dostawy/usługi lub otrzymania zapłaty, sprzedawca może odmówić, bo ustawowy obowiązek już wygasł.

Prawo nie zakazuje wystawienia faktury po tym terminie – sprzedawca może ją wystawić dobrowolnie, ale nie musi.

Brak dowodu zakupu

Firma może odmówić wystawienia faktury, gdy kupujący nie jest w stanie udokumentować transakcji (np. brak paragonu lub innego wiarygodnego potwierdzenia). Bez dowodu sprzedaży sprzedawca nie ma pewności, że transakcja faktycznie miała miejsce.

Paragon bez NIP przy sprzedaży B2B

W przypadku sprzedaży na rzecz przedsiębiorcy obowiązuje zasada, że fakturę do paragonu można wystawić tylko wtedy, gdy na paragonie znajduje się NIP nabywcy.

Wystawienie faktury na przedsiębiorcę do paragonu bez NIP jest bezwzględnie zabronione. W takiej sytuacji sklep ma wręcz obowiązek odmówić wystawienia faktury na firmę.

Sprzedaż zwolniona z VAT lub ewidencjonowana inaczej

Przedsiębiorca zwolniony z VAT nie ma obowiązku wystawiania faktur VAT, choć może wystawić fakturę bez VAT albo rachunek. Jeżeli działalność jest ewidencjonowana np. na podstawie rachunków zamiast faktur VAT, sprzedawca może nie być zobowiązany do wystawiania faktur VAT, a jedynie innego dokumentu sprzedaży. W praktyce: firma zwolniona z VAT może odmówić wystawienia faktury VAT, ale powinna udokumentować sprzedaż rachunkiem lub fakturą „bez VAT”, zwłaszcza na żądanie przedsiębiorcy.

Kiedy odmowa wystawienia faktury jest niezgodna z prawem?

Sprzedaż między przedsiębiorcami (B2B)

Przy transakcji na rzecz innego przedsiębiorcy sprzedawca – będący podatnikiem VAT – ma bezwarunkowy obowiązek wystawić fakturę. Odmowa w takiej sytuacji narusza przepisy o VAT i może zostać zakwalifikowana jako przestępstwo skarbowe.

Żądanie konsumenta w terminie 3 miesięcy

Jeżeli konsument zgłosił żądanie faktury w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym:

  • dostarczono towar,
  • wykonano usługę,
  • otrzymano całość albo część zapłaty.

Sprzedawca ma obowiązek wystawić fakturę – odmowa będzie niezgodna z prawem. Obowiązek ten dotyczy również sprzedaży zwolnionej z VAT (wtedy wystawia się fakturę bez VAT lub rachunek).

Terminy wystawienia – 15. dzień następnego miesiąca

Niewystawienie faktury do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu sprzedaży lub otrzymania płatności narusza przepisy podatkowe. Brak faktury w wymaganym terminie, mimo istnienia obowiązku, może zostać potraktowany jako przestępstwo skarbowe.

Sprzedaż przez internet – szczególne problemy

W sprzedaży online obowiązują te same zasady co w handlu tradycyjnym: przy B2B faktura jest obowiązkowa, a przy sprzedaży konsumentowi powstaje dopiero po jego żądaniu zgłoszonym w terminie 3 miesięcy.

Sklep internetowy może odmówić faktury, gdy przedsiębiorca żąda faktury do paragonu bez NIP (co jest prawnie zabronione) lub gdy żądanie konsumenta wpłynęło po upływie 3 miesięcy i sprzedawca nie chce dobrowolnie wystawić dokumentu po terminie. Brak faktury mimo spełnienia ustawowych warunków jest tak samo nielegalny online jak w sklepie stacjonarnym.

Jak reagować, gdy firma nie chce wystawić faktury? (krok po kroku)

Sprawdź, czy faktycznie masz prawo żądać faktury

Zadaj sobie kilka pytań: czy jesteś przedsiębiorcą, który kupował „na firmę” (wtedy faktura jest obowiązkowa); czy jako konsument zgłosiłeś żądanie faktury w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca sprzedaży/otrzymania zapłaty; czy masz dowód zakupu (paragon, potwierdzenie przelewu, e‑mail z potwierdzeniem zamówienia); czy – jako przedsiębiorca – pamiętałeś o NIP na paragonie przy zakupie w sklepie.

Jeżeli odpowiedzi wskazują, że sprzedawca ma obowiązek wystawić fakturę – przejdź do kolejnych kroków.

Ponowna prośba i powołanie się na przepisy

Najpierw ponownie poproś o fakturę, najlepiej na piśmie (e‑mail), i wskaż kluczowe podstawy:

  • art. 106b ustawy o VAT – obowiązek wystawienia faktury w relacjach B2B i po żądaniu konsumenta;
  • terminy ustawowe – 3 miesiące na żądanie konsumenta oraz 15. dzień następnego miesiąca na wystawienie faktury;
  • skutki odmowy – możliwe przestępstwo skarbowe z art. 62 § 1 Kodeksu karnego skarbowego.

Często odmowa wynika z nieporozumienia lub braku wiedzy – dobrze umotywowana prośba rozwiązuje problem.

Zgłoszenie sprawy do urzędu skarbowego

Jeśli kontrahent mimo wezwań wciąż nie wystawia faktury, zgłoś sprawę do właściwego urzędu skarbowego (według siedziby sprzedawcy). Urząd może przeprowadzić kontrolę i nałożyć sankcje karnoskarbowe za niewystawienie faktury lub odmowę jej wydania.

Dokument księgowy „opis otrzymanego towaru”

Jeżeli jesteś przedsiębiorcą i nie udało się uzyskać faktury, możesz sporządzić w księgowości dokument typu „opis otrzymanego towaru”, w którym opiszesz zakup, wartość, datę i kontrahenta. Nie zastąpi to pełnoprawnej faktury, ale może pomóc w udokumentowaniu zdarzenia gospodarczego – ryzyko podatkowe jednak pozostaje.

Jakie sankcje grożą sprzedawcy za odmowę wystawienia faktury?

Zgodnie z art. 62 § 1 Kodeksu karnego skarbowego kto wbrew obowiązkowi nie wystawia faktury lub rachunku, wystawia je wadliwie albo odmawia ich wydania, podlega karze grzywny do 180 stawek dziennych.

W praktyce oznacza to:

  • możliwość nałożenia wysokiej grzywny karnoskarbowej,
  • ryzyko kontroli skarbowej i dodatkowych korekt rozliczeń podatkowych,
  • utracenie wiarygodności w oczach kontrahentów i klientów.

Odmowa wystawienia faktury wbrew obowiązkowi jest wyjątkowo ryzykowna dla odpowiedzialnego przedsiębiorcy.

Dobre praktyki dla kupujących (przedsiębiorców i konsumentów)

Aby uniknąć problemów z fakturą, stosuj poniższe wskazówki:

  • proś o fakturę od razu przy zakupie – w sklepie stacjonarnym i internetowym,
  • jako przedsiębiorca podawaj NIP przed wydrukiem paragonu, aby znalazł się na dokumencie,
  • zachowuj paragon lub potwierdzenie zamówienia i płatności – to Twój podstawowy dowód zakupu,
  • przy sprzedaży online zaznacz w formularzu, że kupujesz jako firma (jeśli tak jest) i wpisz dane do faktury,
  • jeśli sprzedawca zwleka, reaguj szybko – przypomnij o obowiązku i terminach, nie czekaj do końca okresu rozliczeniowego.

Świadomość swoich praw i obowiązków sprzedawcy pozwala szybko ocenić, czy odmowa wystawienia faktury jest zgodna z prawem, czy stanowi naruszenie wymagające reakcji.

Podziel się artykułem
CEO & Red. Nacz. @ asMAX
Follow:
Ex-redaktor w GW (Technologie) i ex-PR w koreańskim start-upie technologicznym. Absolwent Imperial College Business School (MBA) i Politechniki Warszawskiej. Od 2025 CEO i redaktor naczelny w asMAX.
Brak komentarzy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *